Şi, dünyanın barış ve savaş arasında bir seçimle karşı karşıya olduğunu söylerken, Trump "ABD'ye karşı komplo"dan söz etti

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Pazartesi günü Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Kuzey Kore lideri Kim Jong Un'un da eşlik ettiği ülkesinin tarihindeki en büyük askeri geçit törenini düzenleyerek, dünyanın barış ve savaş arasında bir tercihle karşı karşıya olduğu konusunda uyardı.

Reuters'a göre, Japonya'nın II. Dünya Savaşı'ndaki yenilgisinin 80. yıl dönümünü anmak için düzenlenen bu görkemli etkinlik, Batılı liderler tarafından büyük ölçüde görmezden gelinirken, Ukrayna'daki savaş ve Kim'in nükleer hırsları nedeniyle Batı'da dışlanan Putin ve Kim, onur konuğu olarak yer aldı.

Çin'in askeri gücünü ve diplomatik etkisini sergilemek için tasarlanan geçit töreni, ticaret tarifeleri ve ABD Başkanı Donald Trump'ın öngörülemeyen politikalarının Pekin'in müttefikleri ve rakipleriyle ilişkilerini zorladığı bir dönemde gerçekleşiyor.

Tiananmen Meydanı'nda 50.000 binden fazla izleyiciye hitap eden Şi, "Bugün insanlık barış ya da savaş, diyalog ya da çatışma, kazan-kazan siyaseti ya da sıfır toplamlı oyun arasında bir seçimle karşı karşıyadır" dedi ve Çin halkının "tarihin doğru tarafında kararlı bir şekilde durduğunu" sözlerine ekledi.

Şi daha sonra üstü açık bir araca binerek askerleri ve füzeler, tanklar ve insansız hava araçları gibi son teknoloji askeri teçhizatı inceledi.

Reuters'ın haberine göre, semboller ve propagandalarla dolu 70 dakikalık etkinlikte büyük pankartlar taşıyan helikopterler ve savaş uçakları formasyon halinde havada uçtu ve etkinlik sonunda 80.000 bin barış güvercini ve rengarenk balonlar gökyüzüne bırakıldı.

Eski lider Mao Zedong'un giydiği takım elbiselerden esinlenen bir takım elbise giyen Xi, daha önce kırmızı halıda 20'den fazla lideri selamladı. Bunlar arasında, ülkedeki yoğun protestolara rağmen sürpriz bir şekilde sahneye çıkan Endonezya Devlet Başkanı Prabowo Subianto da vardı. Xi'nin eşi Peng Liyuan'ın birkaç konuğa İngilizce "Tanıştığımıza memnun oldum" ve "Çin'e hoş geldiniz" dediği duyuldu.

Putin ve Kim arasında oturan Xi, askerler ve askeri teçhizat önlerinden geçerken her ikisiyle de sık sık sohbet başlattı.

Trump, etkinlik başlarken Truth Social platformunda "Amerika Birleşik Devletleri'ne (ABD) karşı komplo kurarken lütfen Vladimir Putin ve Kim Jong Un'a en içten selamlarımı iletin," diye yazdı. Ayrıca, Çin'in Japonya'dan kurtulmasına yardımcı olmada ABD'nin oynadığı rolü de vurguladı.

Trump daha önce gazetecilere yaptığı açıklamada, geçit törenini ABD'ye bir meydan okuma olarak görmediğini söylemişti. Japonya hükümetinin üst düzey bir sözcüsü, geçit töreni hakkında yorum yapmayı reddederek, Asya'nın en büyük iki ekonomisinin "yapıcı bir ilişki" kurduğunu söyledi.

Yeni bir dünya düzeni vizyonu

Şi, II. Dünya Savaşı'nı, ülkenin Japon işgalinin yarattığı aşağılanmayı aşarak ekonomik ve jeopolitik bir güç haline geldiği "Çin ulusunun büyük yeniden canlanmasında" önemli bir dönüm noktası olarak sundu.

Şi, bu hafta başında bölgesel bir güvenlik zirvesinde yeni bir dünya düzeni vizyonunu açıklayarak, Pasifik'in ötesindeki bir rakibe örtülü bir mesaj olarak "hegemonyacılık ve güç siyasetine" karşı birlik çağrısında bulundu.

Reuters'ın haberine göre, Atlantik Konseyi'nin Tayvan merkezli Küresel Çin Merkezi'nden Wen-Ti Sung, "Şi, durumun değiştiğine ikna oldu. Çin artık kontrolü yeniden ele geçirdi" dedi.

"İnsanlar bugün uluslararası sistemdeki belirsizliğin ana kaynağını ararken Çin'in 'kurt savaşçısı diplomasisi'nden ziyade Trump'ın tek taraflılığından daha çok bahsediyorlar" diye ekledi.

Analistler, Rusya ile Kuzey Kore'nin Haziran 2024'te imzaladığı anlaşmanın ardından Xi, Putin ve Kim'in daha yakın savunma bağları sinyali verip vermeyeceğini ve Pekin ile Pyongyang arasında da benzer bir ittifakın olup olmayacağını merak ediyor. Bu ittifak, Asya-Pasifik bölgesindeki askeri hesapları değiştirebilir.

Putin, Çin ile enerji anlaşmalarını sağlamlaştırma fırsatını değerlendirirken, Kim ise yasaklı nükleer silahlarına örtülü destek aldı.

Kim, katıldığı ilk büyük çok taraflı etkinlikte ilk kez sahneye çıkarak, 66 yıl aradan sonra Çin askeri geçit törenine katılan ilk Kuzey Koreli oldu.

Güney Kore istihbaratının en muhtemel varis olarak gördüğü kızı Ju Ae ile birlikte Pekin'e gelen Ju Ae, geçit töreni sırasında yanında görülmedi.

Etkileyici adımlar

Son iki yılda, bir düzineden fazla general (çoğu bir zamanlar Şi'ye yakındı) yolsuzlukla mücadele kapsamında yürütülen büyük çaplı operasyonlar sonucunda Halk Kurtuluş Ordusu'ndan (PLA) uzaklaştırıldı.

ABD'li düşünce kuruluşu Brookings Enstitüsü'nde dış politika analisti olarak görev yapan John Jin, "Geçit töreni, Şi'nin askeri modernizasyonda kaydedilen etkileyici ilerlemelere dünya çapında dikkat çekmesini sağlarken, PLA'yı etkileyen, özellikle üst düzey subayların tasfiyesi gibi devam eden sorunları arka plana atmasını sağlıyor" dedi.

Analistler, geçit töreninin yalnızca Çin'in yurtdışındaki gücünü sergilemek için değil, aynı zamanda ülke içinde vatanseverlik ruhunu güçlendirmek için de düzenlendiğini söylüyor.

Şi, açılış konuşmasında Çin ulusunun yeniden doğuşunu "durdurulamaz" olarak nitelendirdi. Ülke genelindeki memurlardan biri Reuters'a yaptığı açıklamada, geçit törenini izlemek ve gözlemlerini yazmakla görevlendirildiğini söyledi.

Bu tarihi olayda hiçbir şey şansa bırakılmadı.

Haftalarca süren detaylı güvenlik hazırlıkları ve gece yarısı provalarının ardından Pekin'deki ana caddeler ve okullar kapatıldı.

Çevrimiçi işe alım ilanlarına göre, ülke genelindeki yerel yetkililer, geçit töreni sırasında olası huzursuzluk işaretlerini izlemek için on binlerce gönüllüyü ve Komünist Parti üyesini harekete geçirdi.